Takson
Takson – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez taksonomów w systematyce organizmów jako grupa organizmów ( populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu [1] . Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach filogenetycznych , mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów [2] .
Każdemu taksonowi przypisywana jest unikalna nazwa naukowa. W klasycznej systematyce ewolucyjnej określana jest też ranga konkretnej kategorii systematycznej danego taksonu. W kladystyce wyróżniane są jednostki taksonomiczne nazywane kladami , które często nie mieszczą się w stosunkowo wąskim zakresie kategorii systematycznych.
Spis treści |
[ edytuj ] Podział taksonów
Ze względu na pochodzenie wyróżnia się:
- takson monofiletyczny – obejmuje wszystkich potomków wspólnego przodka,
- takson polifiletyczny – obejmuje potomków różnych przodków,
- takson parafiletyczny – obejmuje część potomków wspólnego przodka,
Współczesna systematyka organizmów dąży do wyłonienia wyłącznie taksonów monofiletycznych.
Ze względu na złożoność wyróżnia się:
- takson monotypowy – obejmuje tylko jeden takson niższej rangi,
- takson politypowy – obejmuje co najmniej dwa taksony niższej rangi.
[ edytuj ] Nazewnictwo systematyczne
Organizmom klasyfikowanym w obrębie poszczególnych jednostek taksonomicznych nadawane są nazwy naukowe:
- uninominalne (jednoczłonowe) dla taksonów o randze wyższej od gatunku, np. Ericaceae (rodzina wrzosowate );
- binominalne (dwuczłonowe, binomy ) dla gatunku, złożone z nazwy rodzaju, do którego gatunek należy, i epitetu gatunkowego, określającego ściśle dany gatunek;
- trynominalne (trójczłonowe, trynomy) dla podgatunku, złożone z nazwy gatunku, w którym wyróżniono ten podgatunek oraz specyficznej dla niego nazwy podgatunkowej.
Nazwy naukowe są powszechnie nazywane nazwami łacińskimi, ponieważ często wywodzą się z łaciny lub są zlatynizowanymi nazwami pochodzącymi z innych języków.
Zwyczaj nadawania nazw łacińskich narodził się w czasach, gdy łacina była językiem powszechnie stosowanym przez ludzi nauki. Zasady nazewnictwa biologicznego są określane przez odpowiednie kodeksy nazewnictwa botanicznego i zoologicznego. Kodeksy te regulują zasady naukowego nazewnictwa roślin i zwierząt, nie omawiając nazewnictwa w innych językach. Mimo tego, że dla dużej części organizmów istnieją rodzime odpowiedniki nazwy naukowej, wiele roślin i zwierząt określa się mianem tradycyjnym, często bardzo odmiennym od nazwy naukowej. Przykładem może być Vaccinium myrtillus, czyli borówka czernica (polska nazwa zwyczajowa), zwana powszechnie borówką lub czarną jagodą.
Pełna nazwa naukowa obejmuje również cytat, czyli nazwisko (lub jego standardowy skrót) autora diagnozy taksonomicznej oraz datę i źródło opublikowania diagnozy danego taksonu, np.:
- Rubus henrici-egonis Holub, Folia Geobot. Phytotax. 26: 334. 1991.
Często spotykana w nazwach naukowych duża litera L. oznacza, że autorem danej nazwy jest Karol Linneusz , szwedzki systematyk, który spopularyzował binominalne nazewnictwo gatunków .
[ edytuj ] Przyrostki nazw
Dla taksonów powyżej rodzaju nazwy systematyczne tworzy się zazwyczaj z użyciem nazwy typowego rodzaju, dodając do niego standardowy przyrostek (sufiks), np. rodzaj Rosa ( róża ), rodzina Rosaceae ( różowate ), rząd Rosales ( różowce ). Przyrostki te zależą od królestwa i zebrane są w poniższej tabeli.
| Takson / Ranga | Rośliny | Glony | Grzyby | Zwierzęta | Bakterie [3] |
|---|---|---|---|---|---|
| Gromada | -phyta | -mycota | |||
| Podgromada | -phytina | -mycotina | |||
| Klasa | -opsida | -phyceae | -mycetes | -ia | |
| Podklasa | -idae | -phycidae | -mycetidae | -idae | |
| Nadrząd | -anae | ||||
| Rząd | -ales | -ales | |||
| Podrząd | -ineae | -ineae | |||
| Infrarząd | -aria | ||||
| Nadrodzina | -acea | -oidea | |||
| Rodzina | -aceae | -idae | -aceae | ||
| Podrodzina | -oideae | -inae | -oideae | ||
| Plemię | -eae | -ini | -eae | ||
| Podplemię | -inae | -ina | -inae | ||
Uwagi:
- Dla zwierząt standardowe przyrostki ustalone są tylko dla taksonów nadrodziny i niższych ( artykuł 29.2 ICZN ).
- Nazwy taksonów wyższych od rodziny mogą być tworzone na podstawie typowego rodzaju lub też być opisowe, np. Magnoliophyta , Angiospermae , Dicotyledones .
[ edytuj ] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Glossary . W: Międzynarodowa Komisja Nomenklatury Zoologicznej: International Code of Zoological Nomenclature. Wyd. czwarte. Londyn: 1999. ISBN 0-85301-006-4 . ( ang. )
- ↑ Krzysztof Spalik: Klasyfikacja biologiczna ( pol. ). W: Krótki kurs systematyki [on-line]. Zielnik Wydziału Biologii UW. [dostęp 2010-02-23].
- ↑ Bacteriologocal Code (1990 Revision)
[ edytuj ] Bibliografia
- Biologia. Multimedialna encyklopedia PWN Edycja 2.0. Wrocław: Warszawa : Wydawnictwo Naukowe PWN , 2008. ISBN 978-83-61492-24-5 .
| Dramat w Rzymie: Ojciec wrzucił synka do Tybru | ||
26-letni mieszkaniec Rzymu wrzucił do Tybru swego 16-miesięcznego synka. Poszukiwania dziecka w lodowatej wodzie rzeki nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna został aresztowany.
|
||
| Wielka Brytania wysyła nuklearny okręt na Falklandy | ||
Brytyjska marynarka wojenna (Royal Navy) wysyła podwodny okręt klasy Trafalgar o napędzie nuklearnym w sporny rejon Falklandów; ma on dotrzeć na miejsce w przededniu 30. rocznicy wojny o Falklandy, zwane w Argentynie Malwinami, która przypada 30 kwietnia.
|
||
| O wolności w internecie na Kongresie Wolnego Internetu | ||
O liberalizacji prawa autorskiego, strategii działania w obronie wolności w internecie i możliwości zwiększenia udziału obywateli w procesie rządzenia rozmawiano w sobotę w Warszawie podczas Improwizowanego Kongresu Wolnego Internetu.
|
||
| Burmistrz Rzymu domaga się komisji śledczej ws. śnieżycy | ||
Pierwsza od 27 lat tak intensywna śnieżyca w Rzymie, do jakiej doszło w nocy z piątku na sobotę, sparaliżowała miasto. Burmistrz Gianni Alemanno apeluje do obywateli o odśnieżanie i chce powołania komisji śledczej, by wyjaśnić, dlaczego zawiodły prognozy meteorologiczne.
|
||
| Sroga zima paraliżuje Heathrow, odwołane loty | ||
Właściciel najruchliwszego europejskiego lotniska Heathrow BAA (British Airport Authority) z powodu surowej zimy odwołał jedną trzecią rejsowych lotów wyznaczonych na niedzielę. BAA obawia się opadów śniegu do 15 cm i zamarzającej mgły.
|
