Ormianie – Wiki

Ormianie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji , szukaj
Ormianie
Od lewej:
Tigranes Wielki , św. Grzegorz Oświeciciel , Iwan Ajwazowski , William Saroyan , Wiktor Ambarcumian i Tigran Petrosjan
Liczebność ogółem 2010: 10-11 mln (szac.)
Regiony zamieszkania Armenia :
  3 254 600 (Czerwiec 2010)

Rosja :
  1 250 000 [1] (2002)
USA :
  1 100 000
Iran :
  500 000 [2]
Francja :
  500 000
Gruzja :
  248 900
Syria :
  190 000
Liban :
  140 000
Górski Karabach
( De jure Azerbejdżan ):
  120 000
Ameryka Południowa :
  150 000
Ukraina :
  100 000
Turcja :
  60 000 [3]
Polska :
  30 000-70 000
Jordania :
  70 000
Kanada :
  40 505
Grecja :
  35 000
Bułgaria :
  10 832
Irak :
  10 000
Izrael :
  9800
Hiszpania :
  8333 (2006)
Egipt :
  8200
Reszta świata:
  100 000
Język ormiański
Religie Głównie Apostolski Kościół Ormiański , również Kościół katolicki obrządku ormiańskiego i Ormiański Kościół Ewangelicki
Pokrewne grupy etniczne Indoeuropejczycy

Ormianie ( orm. Hajer, Հայեր) – naród indoeuropejski zamieszkujący początkowo obszar Zakaukazia i Wyżyny Armeńskiej , posługujący się językiem ormiańskim . W wyniku wielowiekowych emigracji, obecnie częściowo rozproszeni, tworzą 5-milionową diasporę . Jednym z filarów tożsamości Ormian jest przynależność do jednego z trzech głównych Kościołów ormiańskich . Ormianie to starożytny naród, szczycący się 3000-letnią historią. Jednocześnie to najstarszy chrześcijański naród na świecie - chrzest przyjęli w 301 r. n.e. [4] )

Spis treści

[ edytuj ] Ormianie czy Armeńczycy?

W języku polskim funkcjonuje od niedawna określenie "Armeńczycy", jednak na określenie narodu właściwa jest forma tradycyjna – "Ormianie", wykształcona w toku wielowiekowej obecności Ormian na terenach Rzeczypospolitej . Formę "Armeńczycy" należy stosować na określenie obywateli Republiki Armenii [5] .

[ edytuj ] Język ormiański

Information icon.svg  Osobny artykuł: Język ormiański .

[ edytuj ] Kościół ormiański

Wyróżnia się trzy nurty Kościołów ormiańskich:

1. Apostolski Kościół Ormiański (Narodowy), na który składają się cztery patriarchaty:

2. Kościół katolicki obrządku ormiańskiego – siedziba patriarchatu w Bzommar – Liban.

3. Ormiański Kościół Ewangelicki - zbiorcza nazwa licznych ormiańskich denominacji protestanckich

Information icon.svg  Osobny artykuł: Chrześcijaństwo ormiańskie .

[ edytuj ] Literatura ormiańska

Diaspora ormiańska
Information icon.svg  Osobny artykuł: Literatura ormiańska .

[ edytuj ] Sztuka ormiańska

Sztuka ormiańska rozwijała się już od IV w. i nawiązywała do bizantyjskiego kręgu kulturowego. W starożytności powstały też ważne dzieła historyczne i poetyckie (Agathangełos, Buzandaran Patmutiunk, Łazarz z Parpi, Ełisze — Elizeusz , itd). Wcześniej uważano, iż najstarsze ormiańskie tradycje historyczne spisane zostały w Historii Armenii Mojżesza z Chorenu, jednak obecne odkrycia wskazują, iż datuje się ona dopiero na koniec VIII lub nawet początek IX w. [6] .

[ edytuj ] Muzyka ormiańska

Starożytna i średniowieczna muzyka ormiańska była jednogłosowa. Jej głównymi nurtami były śpiewy ludowe, pieśni gusanów [7] i pieśni sakralne. W liturgii kościelnej ważną rolę odgrywają tzw. szarakany (czyli hymny ), z których najstarsze pochodzą jeszcze z V w. Obecnie bardzo popularna stała się grupa System of a Down . Artyści tego zespołu są pochodzenia ormiańskiego, łączą elementy metalu, rocka i muzyki ludowej Armenii, w swoich tekstach niejednokrotnie podejmują kwestie rzezi Ormian w 1915 r.

[ edytuj ] Kuchnia ormiańska

Kuchnia ormiańska wpisuje się w tradycję kuchni starożytnej Azji . Istnieje od ponad trzech tysięcy lat. Pomimo różnych klęsk i nieszczęść, do dziś wraz z kulturą i religią zachowały się tradycje kuchni narodowej Ormian. Jest ona bardzo różnorodna i aromatyczna. Nazwy niektórych potraw wywodzą się z połączenia nazwy samej potrawy i naczynia w którym ją przyrządzano. Ten schemat nazewnictwa zachował się do dziś.

Przygotowanie potraw wymaga dużo wysiłku i jest czasochłonne. Inną cechą kuchni ormiańskiej jest ogromna waga przywiązywana do kolejności przygotowania, która najbardziej objawia się w wyrobach cukierniczych (np. wielowarstwowa PACHLAWA [8] lub GATHA), tzn. całą pracę dzieli się na kilka części, w których przygotowuje się mniejsze składniki, a dopiero później łączy się je w jedną całość. W bardzo szczególny sposób przyrządza się również potrawy mleczne (np. SPAS, KATHNOW) oraz zupy z dodatkiem mięsa mielonego. Sekret tkwi w kolejności przyprawiania potraw.

W kuchni ormiańskiej bardzo ważną rolę odgrywają szaszłyki, chleb ormiański ( Lawasz [9] ), a także warzywa i owoce , bowiem wykorzystuje się je do wyrobów konserwowanych lub suszy.

[ edytuj ] Święta ormiańskie

Kalendarz Kościoła ormiańskiego oparty jest podobnie jak w innych Kościołach wschodnich na kalendarzu juliańskim , więc większość świąt obchodzonych jest przez Ormian dwa tygodnie później niż w Kościele rzymskokatolickim.

Rachuba lat w Kościele ormiańskim zaczyna się od 7 grudnia 552 r., czyli od II synodu w Dvin i nosi nazwę: "Wielkiej Ery Armenii".

[ edytuj ] Amanor kam Nor Tari (Nowy Rok)

W XVII wieku , za pontyfikatu Katolikosa Simeona Jerewanckiego 1 stycznia został przyjęty za pierwszy dzień Nowego Roku. Jednak już dużo wcześniej w różnych częściach Armenii dzień ten był obchodzony jako początek Nowego Roku. 31 grudnia spożywana jest w Armenii tradycyjna, noworoczna kolacja. Przy stole zbiera się cała rodzina, zaś wraz z przywitaniem Nowego Roku głowa rodziny podnosi toast życząc całej rodzinie pomyślności w nadchodzącym roku. Po złożeniu życzeń następuje rozdanie prezentów spod choinki. W tym dniu goście są szczególnie mile widziani.

[ edytuj ] Surb Cnund (Dzrorhneq) 6 stycznia (Boże Narodzenie)

Boże Narodzenie jest jednym z najważniejszych świąt Kościoła Ormiańskiego. Obchodzi się je 6 stycznia jako Narodziny i Chrzciny Jezusa . Między 1 a 6 stycznia w domach zostawia się płomyk na znak jedności między Nowym Rokiem a Bożym Narodzeniem. W Kościele Apostolskim już 5 stycznia podczas Mszy Św. podaje się promyk światła. Natomiast 6 stycznia po Mszy Świętej w wodach Jordanu obchodzi się symboliczne Chrzciny Syna Bożego, pod nazwą "dzrorhneq" (święcenie wody). Podczas tej ceremonii ksiądz umieszcza w wodzie krzyż i dodaje krople "meronu" (mikstura przygotowana z oleju wielokwiatowego). Następnie święconą wodę rozdaje wśród wszystkich wiernych.

[ edytuj ] Trndez

13 lutego obchodzi się w Armenii Trndez (Tiarn Aradż – Tirodżn endaradż: Witanie Pana). Tego dnia wieczorem ludzie palą ogniska i skaczą nad ogniem, w taki sposób jakby wyrzucają problemy, choroby itp. do ognia w ten sposób oczyszczają się zarówno duchowo jak i fizycznie. Owa tradycja przetrwała jeszcze z czasów przedchrześcijańskich. Po chrzcie Armenii ( 301 ) r. owa tradycja przetrwała, przekształciła się jednak w uroczystość Witania Pana.

[ edytuj ] Wardananc Ton (Święto Wardananc)

W roku 451 u brzegów rzeki Txmut w wiosce Awarajr, miała miejsce Bitwa pod Awarajrem . W obronie ojczyzny i świętej wiary oddali życie nimal wszyscy ormiańscy żołnierze wraz z dowódcą armii, Wardanem Mamikonianem. W ten sposób dołączyli do grona świętych, a rocznicę bitwy włączono do kalendarza Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego.

Święto Wardananc obchodzi się pierwszego tygodnia Barekiendana (początek Wielkiego Post ) pierwszego tygodnia w czwartek (tzw. tłusty czwartek ). "Wardananc Ton" jest nie tylko obchodzony jako święto kościelne, lecz jest również świętem państwowym. W tym dniu organizowane są uroczystości patriotyczne.

[ edytuj ] Cechaspanutjan Zoheri Hishataki (Dzień poświęcony pamięci Ofiar Ludobójstwa)

Co roku 24 kwietnia tysiące Ormian udają się na poderewańskie wzgórze Cicernakaberd, by oddać hołd ofiarom ludobójstwa Ormian .

Information icon.svg  Osobny artykuł: Rzeź Ormian .

[ edytuj ] Cachkazard

Siódma niedziela Wielkiego Postu nazywana jest Cachkazardem. Kościół ormiański uznaje ten dzień za pamiątkę przywitania w Jezusa w Jerozolimie gałązkami drzewa oliwnego. Dawniej przystrajano tego dnia kościoły gałązkami drzew, natomiast współcześnie gałązki są błogosławione i rozdawane wśród wiernych.

[ edytuj ] Surb Zatik (Harutjun) (Zmartwychwstanie)

Jedno z najważniejszych świąt kościelnych. W dniu Surb Zatik świętuje się Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa.

Tradycją towarzyszącą temu świętu jest malowanie jajek. Jajko maluje się czerwonym barwnikiem. Według Świętego Grzegorza z Tatev jajko jest symbolem świata. Skorupa zewnętrzna jest metaforą nieba, białko-wody, żółtko-ziemi. Zaś czerwony barwnik przypomina, że cały świat został ocalony Krwią Chrystusa.

[ edytuj ] Surb Hambardzman (wiczaki) Ton (Święto Wniebowstąpienia)

Po czterdziestu dniach Zmartwychwstania świętuje się Wniebowstąpienie Chrystusa. Ten dzień również jest znany pod nazwą "losowania dobrej przyszłości".

[ edytuj ] Słynni Ormianie

Do słynnych Ormian i osób pochodzenia ormiańskiego należą:

Wśród polskich Ormian i osób pochodzenia ormiańskiego można wymienić takie postaci jak:

[ edytuj ] Ormianie w Polsce

Information icon.svg  Osobny artykuł: Ormianie w Polsce .

Przypisy

  1. ↑ 2002 Rosyjski spis powszechny zarejestrował 1 130 491 Ormian (0, 78% populacji).
  2. ↑ Encyclopedia Orientu podaje, że 500 000 mieszkańców Iranu należy do Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego .
  3. ↑ www.todayszaman.com: Turkish "Foreign Ministry: 89,000 minorities live in Turkey" "Containing detailed statistics about the minority groups in Turkey, the report reveals that 45,000 of approximately 60,000 Armenians reside in İstanbul."
  4. ↑ data tradycyjna: ostatnie badania wskazują, że mogło to być w 313 lub 314 r. (K. Stopka, Armenia Christiana. Unionistyczna polityka Konstantynopola i Rzymu a tożsamość chrześcijaństwa ormiańskiego (IV-XV w.), Kraków 2002, ISBN 83-88857-34-7 )
  5. ↑ Internetowa poradnia językowa PWN
  6. ↑ K. Stopka, Armenia Christiana. Unionistyczna polityka Konstantynopola i Rzymu a tożsamość chrześcijaństwa ormiańskiego (IV-XV w.), Kraków 2002, ISBN 83-88857-34-7
  7. ↑ gusan – ludowy poeta i kompozytor
  8. ↑ Odpowiednik polskich faworków
  9. ↑ Duszone warzywa (papryka, bakłażan , pomidory) – 250 g, oraz ryż – 200 g , delikatnie przyprawione, zawinięte w cienki chleb

[ edytuj ] Literatura przedmiotu

  • Arakel z Tebryzu, Księga dziejów, Warszawa 1981.
  • Balzer O., Sądownictwo ormiańskie w średniowiecznym Lwowie, Lwów 1909.
  • Barącz S., Żywoty sławnych Ormian w Polsce, Lwów 1856.
  • Barącz. S., Rys dziejów ormiańskich, Tarnopol 1869.
  • Drabina J., Religie na ziemiach Polski i Litwy w średniowieczu, Kraków 1989.
  • Gromnicki T., Ormianie w Polsce, ich historia, prawa i przywileje, Warszawa 1889.
  • Kaczmarczyk Z., Grzegorz Wielki (2. poł. XIV w.), biskup ormiański lwowski, [w:] Polski słownik biograficzny, t. 9, Wrocław-Warszawa-Kraków 1960-1961, s. 81-82.
  • Lechicki C., Kościół ormiański w Polsce. (Zarys historyczny), Lwów 1928.
  • Modzelewska B., Grzegorz zw. Wielki arcybiskup, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 6, Lublin 1993, s. 343.
  • Obertyński Z., Ormianie, [w:] Historia Kościoła w Polsce, t. 1, cz. 1, Poznań-Warszawa 1974, s. 256-258.
  • Roszko K., Braun J., Katalog rękopisów ormiańskich i gruzińskich, Warszawa 1958.
  • Stopka K., Odpust bocheński z 1354 roku i jego ormiański kontekst, [w:] Polska i jej sąsiedzi w późnym średniowieczu, pod red. K. Ożoga i S. Szczura, Kraków 2002, s. 50-80.
  • Stopka K., Ormianie w Polsce dawnej i dzisiejszej, Kraków 2000.
  • Stefanowicz K., Życie i twórczość Antoniego Stefanowicza. Biul. Orm. Tow. Kult. 48/49, 2007, Kraków, s. 36-46,
  • Stefanowicz K., Życie i twórczość Kajetana Stefanowicza. Biul. Orm. Tow. Kult. 50/51, 2007. Kraków, s. 42-60,
  • Stefanowicz Krzysztof., Rotmistrz Kajetan Stefanowicz. Sowiniec-Półrocznik Centum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego, 34/35, czerwiec-grudzień 2009, s. 81-86


[ edytuj ] Zobacz też

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

| HOME | wikipedia | quady
Czeskie koleje wprowadzają przedziały tylko dla pań
Państwowe Koleje Czeskie (CzD) wprowadzają w swych wagonach przedziały przeznaczone tylko dla kobiet. Mają one zapewnić paniom bezpieczniejszą i przyjemniejszą podróż.
Kolejne kraje odwołują ambasadorów z Syrii
Przybywa państw, które odwołują ambasadorów z Syrii w reakcji na przemoc, jakiej wobec opozycji nieprzerwanie dopuszcza się reżim w Damaszku. We wtorek decyzje w tej sprawie podjęły - obok Francji, Włoch, Hiszpanii i Holandii - także kraje Zatoki Perskiej.
Ksiądz z USA: Pedofilia była od zawsze plagą Kościoła
Seksualne wykorzystywanie dzieci "jest od zawsze plagą naszego społeczeństwa i naszego Kościoła" - powiedział amerykański ksiądz Stephen Rossetti podczas trwającego w Rzymie sympozjum biskupów z całego świata na temat skandalu pedofilii.
Tomasz Lis żegna się z tygodnikiem "Wprost"
Michał Kobosko zastąpi Tomasza Lisa na stanowisku redaktora naczelnego "Wprost" - zdecydował wydawca tygodnika Michał Lisiecki. Podziękował on Lisowi "za dobrze wykonywaną pracę" i życzył sukcesów w "prywatnym przedsięwzięciu mediowym".
Ruch Palikota chce zorganizować debatę ws. Syrii z udziałem Wałęsy
Klub Ruchu Palikota zamierza zorganizować w Sejmie otwartą debatę na temat sytuacji w Syrii z udziałem m.in. byłego prezydenta Lecha Wałęsy - zapowiedział wiceszef klubu Robert Biedroń. Ruch chce też, by w sprawę rozwiązania konfliktu w Syrii zaangażowało się MSZ.