Ocean Atlantycki – Wiki

Ocean Atlantycki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji , szukaj
Ocean Atlantycki
Mapa batymetryczna Oceanu Atlantyckiego

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza "Morze Atlasa ". Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni : "Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanen Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku" [1] . Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki [2] .

Najstarsza znana nazwa "Atlantyku" pochodzi z Dziejów Herodota z około 450 roku p.n.e. (Hdt. 1.202.4): Atlantis thalassa ( gr. Ἀτλαντὶς θάλασσα). Nim Europejczycy odkryli inne oceany termin "ocean" był synonimem wszystkich wód na zachód od Cieśniny Gibraltarskiej . Grecy uważali, że ocean to gigantyczna rzeka, która opływa świat [3] .

Spis treści

[ edytuj ] Położenie i obszar

Ocean ten ma kształt pogrubionej i nieco rozciągniętej litery "S". Znajduje się pomiędzy: Europą i Afryką a Ameryką Północną i Ameryką Południową oraz Antarktydą ( Ocean Południowy ). Ocean ten połączony jest z Oceanem Spokojnym poprzez Ocean Arktyczny na północy oraz Cieśninę Drake'a na południu. Stworzonym przez człowieka połączeniem obu zbiorników jest Kanał Panamski . Na wschodzie linią oddzielającą Oceany: Atlantycki i Indyjski jest południk 20°E.

Atlantyk wraz z przyległymi morzami zajmuje powierzchnię ok. 106 450 000 km², a bez nich 82 362 000 km². Przybliżona objętość tegoż oceanu wynosi 354 700 000 km³ (z morzami) i 323 600 000 km³. (bez mórz). Średnia głębokość: 3600 m; największa – Rów Portorykański – 9220 m. Długość linii brzegowej: 111 855 km (najbardziej urozmaicona w części północnej). Rozciągłość równoleżnikowa w największym przewężeniu między wybrzeżami Ameryki Południowej i Afryki wynosi 2800 km, a 13 500 km licząc od zachodnich krańców Zatoki Meksykańskiej do wschodniego brzegu Morza Czarnego .

Największe rzeki uchodzące do Oceanu Atlantyckiego to: Amazonka , Kongo , Missisipi - Missouri , Nil .

Morza układu oceanicznego - Ocean Atlantycki: [4] [5]

[ edytuj ] Geneza

Animacja przedstawiająca podział Pangei i utworzenie Oceanu Atlantyckiego

Atlantyk powstał w wyniku największego na naszym globie pęknięcia skorupy ziemskiej . Doprowadziło to do rozpadu superkontynentu Pangei (ok. 180 mln lat temu, w okresie jury ) w wyniku czego powstał zalążek środkowego Atlantyku. Następnie zaczęły pękać dwa wielkie kontynenty: Laurazja oraz Gondwana (135 mln lat temu, w okresie kredy ). W wyniku ich rozpadu powstał dzisiejszy układ lądów i położony między nimi Atlantyk. Ocean ten wciąż się poszerza, ponieważ rozsuwają się płyty kontynentalne północnoamerykańska , karaibska i płyta południowoamerykańska od płyt eurazjatyckiej i afrykańskiej , a w jego centralnej części, w Grzbiecie Śródatlantyckim wydostają się i zastygają nowe porcje magmy . W miejscu tym powstaje wciąż nowa skorupa ziemska typu oceanicznego .

[ edytuj ] Ukształtowanie dna

Charakterystyczne dla dna Oceanu Atlantyckiego są wzniesienia Grzbietu Śródatlantyckiego rozciągające się przez środek dna przez cały ocean z północy na południe, łącznie z Morzem Arktycznym . Grzbiet zajmuje ok. 1/3 powierzchni dna oceanu. Głębia Romanche (7 758 m) dzieli Grzbiet Śródatlantycki na Północnoatlantycki i Południowoatlantycki . Na wschód od Grzbietu Śródatlantyckiego występują baseny oceaniczne: Angolski , Afrykańsko-Antarktyczny, Gwinejski , Hiszpański , Islandzki , Kanaryjski , Przylądkowy , Sierra Leone , Zachodnioeuropejski i Zielonego Przylądka . Natomiast w zachodniej części Oceanu Atlantyckiego znajdują się baseny: Argentyński , Brazylijski , Gujański , Labradorski i Północnoamerykański .

[ edytuj ] Klimat

Ocean Atlantycki położony jest we wszystkich strefach klimatycznych . Warunki klimatyczne Atlantyku kształtują się pod wpływem dużej rozciągłości południkowej i cyrkulacji powietrza , stałej nad oceanem i zmiennej nad sąsiadującymi kontynentami. Huragany mogą występować głównie u wybrzeży Ameryki Środkowej od maja do grudnia, ale najczęstsze są w miesiącach od sierpnia do listopada. Sztormy są powszechne na Północnym Atlantyku (szczególnie podczas zimy) czyniąc przekraczanie oceanu trudnym i niebezpiecznym.

[ edytuj ] Temperatura i zasolenie

Temperatura wody powierzchniowej kształtuje się w zimie od +27 °C (w okolicy równika ) do -1 °C (w okolicach biegunów), w lecie na poziomie od +26 °C (wybrzeża Afryki) do -1 °C (przy biegunach), średnia temperatura wód powierzchniowych Oceanu Atlantyckiego wynosi 16, 9 °C. Zasolenie wynosi od 3, 7% (strefy zwrotnikowe) do 3, 4% (okolice Antarktydy), średnie zasolenie wód powierzchniowych wynosi 3, 53%.

[ edytuj ] Prądy oceaniczne

Prądy morskie ciepłe: Północnorównikowy, Karaibski, Antylski, Zatokowy ( Golfsztrom ), Północnoatlantycki, Norweski, Zachodniogrenlandzki, Gwinejski, Gujański, Południoworównikowy oraz Prąd Brazylijski.

Prądy morskie zimne: Labradorski, Wschodniogrenlandzki, Kanaryjski, Benguelski, Falklandzki i Dryf Wiatrów Zachodnich .

[ edytuj ] Prądy powierzchniowe

Prądy powierzchniowe na Oceanie Atlantyckim przybierają kształt dwóch wielkich kręgów, na półkuli północnej (poruszających się zgodnie z ruchem wskazówek zegara) i południowej (poruszających się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara).

Na półkuli południowej wzdłuż równika od zachodnich wybrzeży Afryki w kierunku Ameryki Południowej płynie ciepły Prąd Południoworównikowy, w okolicach Przylądka Branco , na wschodnim wybrzeżu Ameryki Południowej rozdziela się na Prąd Gujański oraz na Prąd Brazylijski , który płynie na południe do ujścia rzeki La Platy , gdzie w okolicach 40°S łączy się z zimnym Prądem Wiatrów Zachodnich i wraca jako zimny Prąd Benguelski do zachodnich wybrzeży Afryki.

Na półkuli północnej wzdłuż równika od zachodnich wybrzeży Afryki w kierunku Ameryki Południowej płynie ciepły Prąd Północnorównikowy, u zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej łączy się z Prądem Gujańskim i płynie w kierunku Zatoki Meksykańskiej, a następnie wzdłuż wybrzeży Ameryki Północnej (przełęcz ciepłego Prądu Zatokowego – Golfstromu), w okolicach 40°N skręca na wschód i płynie w kierunku Europy , gdzie rozdziela się na ciepły Prąd Północnoatlantycki, płynący na północ w kierunku Półwyspu Skandynawskiego , oraz na zimny Prąd Kanaryjski , który płynie na południe do zachodnich wybrzeży Afryki, gdzie łączy się z ciepłym Prądem Północnorównikowym.

[ edytuj ] Prądy głębinowe

Prądy głębinowe Oceanu Atlantyckiego podzielone są na kilka warstw – najzimniejsze wody antarktyczne, zajmują obszar w okolicach dna i płyną w kierunku równika, wody północnoatlantyckie zajmują obszar pomiędzy 2000 a 3000 m i płyną na południe, natomiast wody pochodzące z topnienia lodów płyną na głębokości 1000 m i kierują się na północ.

[ edytuj ] Flora i fauna

Flora Oceanu Atlantyckiego jest mało urozmaicona, składa się z brunatnic (strefa przybrzeżna Północnego Atlantyku), tasiemnic (przy ujściach rzek), zielenic (strefa gorąca). Na plankton roślinny składają się okrzemki , bruzdnice , kokolitofory i sinice .

Faunę Oceanu Atlantyckiego tworzą ssaki morskie ( płetwonogie i wieloryby ), ptaki oceaniczne, rurkopławy , krążkopławy , oraz niezliczone gatunki ryb . Ocean Atlantycki, a w szczególności jego północna część stanowi ogromne łowisko rybne (prawie 1/2 połowów światowych), łowi się tu głównie dorsze , makrele , śledzie , tuńczyki i sardyny .

[ edytuj ] Wyspy i archipelagi

Ogólna powierzchnia wysp położonych na Oceanie Atlantyckim wynosi 8, 6 mln km². Większe wyspy i archipelagi : Grenlandia , Wyspy Brytyjskie , Islandia , Ziemia Baffina , Nowa Fundlandia , Wielkie i Małe Antyle , Bahamy , Azory , Wyspy Kanaryjskie oraz Wyspy Zielonego Przylądka .

Mniejsze wyspy: Wyspa Bouveta , Georgia Południowa , Sandwich Południowy , Tristan da Cunha , Gough , Wyspa Świętej Heleny .

Wyspy dzielą się na leżące na szelfie kontynentalnym, czyli będące częścią kontynentów ( Wyspy Brytyjskie ), zbudowane ze skorupy ziemskiej typu kontynentalnego , tzw. mikrokontynenty ( Grenlandia ), wyspy wulkaniczne, zbudowane wyłącznie ze skał wulkanicznych ( Islandia ).

[ edytuj ] Gospodarka

Atlantyk jest bogaty w złoża ropy naftowej , gazu ziemnego , rud metali, żwiru oraz kamieni szlachetnych. Flora morska jest słabo rozwinięta w przeciwieństwie do fauny oceanu. Północna część oceanu tworzy potężne łowisko ryb (blisko 50% połowów światowych). Poławia się tu dorsze , makrele , śledzie , sardynki i tuńczyki .

[ edytuj ] Zobacz też

Portal Geografia
Portal :
Geografia

Przypisy

  1. ↑ M.W. Sandler, s.2.
  2. ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata . T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 17. ISBN 976-83-254-0462-8. 
  3. ↑ M.W. Sandler, s.10.
  4. ↑ Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP: Nazewnictwo Geograficzne Świata . T. Zeszyt 10: Morza i oceany. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 2008, s. 23, 51, 54. ISBN 976-83-254-0462-8. 
  5. ↑ Trzeciak Stefan: Meteorologia morska z oceanografią. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2009, s. 175-179. ISBN 978-83-01-14160-8 . 
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 6,7 część Morza Śródziemnego
  7. ↑ 7,0 7,1 część Morza Bałtyckiego
  8. ↑ część Morza Czarnego
  9. ↑ 9,0 9,1 9,2 część Morza Egejskiego
  10. ↑ Inne źródła - południowo-wschodnia część Morza Północnego

[ edytuj ] Bibliografia

  • Jean Carpentier, François Lebrun (red.): Historia świata śródziemnomorskiego. Zakład narodowy im. Ossolińskich, 2003. ISBN 83-04-04647-4 . 
  • Martin W. Sandler: Atlantic Ocean: The Illustrated History of the Ocean that Changed the World. New York: Sterling, 2008. ISBN 978-1-4027-4724-3 . 

[ edytuj ] Linki zewnętrzne

Informacje w  siostrzanych projektach
Commons-logo.svg   Ilustracje i media   w Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg   Definicje słownikowe   w Wikisłowniku

| HOME | wikipedia | quady
Donald Tusk Człowiekiem Roku 2011 tygodnika "Wprost"
Dedykuję tę nagrodę Polakom za to, że przez ostatnie 4 lata pokazali wszystkim w Europie, że Polska jest zupełnie innym krajem, niż do tej pory to wyglądało w wyobraźni wielu narodów - powiedział premier Donald Tusk, odbierając tytuł Człowieka Roku "Wprost".
Sztab Obamy zwrócił datek od rodziny przestępcy
Sztab wyborczy walczący o reelekcję prezydenta Baracka Obamy zwrócił 200 tysięcy dolarów wpłaconych na jego konto, kiedy okazało się, że pochodzą one od rodziny meksykańskiego multimilionera zamieszanego w poważne przestępstwa w USA i Meksyku.
Setki samochodów uwięzionych w zaspach na Krymie
Setki samochodów utknęły w sięgających miejscami dwóch metrów zaspach, które na skutek silnych opadów śniegu i porywistego wiatru utworzyły się na drogach Krymu na południu Ukrainy - podały wieczorem lokalne media.
Portugalia: Pięć ofiar zawalenia się pawilonu handlowego
Co najmniej pięć osób zginęło w wyniku zawalenia się części budynku pawilonu handlowego w centrum miasta Setubal, 50 km na południe od Lizbony.
Spór w egipskim parlamencie. Poszło o modlitwę
W parlamencie Egiptu doszło we wtorek do ostrej wymiany zdań między politykami - przewodniczący izby, umiarkowany islamista, przywołał do porządku członka ultrakonserwatywnej partii islamskiej, gdy ten przerwał obrady parlamentu na popołudniową modlitwę.