Nowa Gwinea

Nowa Gwinea
Państwo	Indonezja Papua-Nowa Gwinea
Akwen	Ocean Spokojny
Powierzchnia ( 2. )	786 000 km²
Populacja (2008)  • liczba ludności  • gęstość	ok. 9 000 000 11, 45 os./ km²
Mapa wyspy

Nowa Gwinea ( ang. New Guinea, indonez. Irian) – wyspa w zachodniej części Oceanu Spokojnego , w Melanezji . Druga, po Grenlandii , pod względem wielkości wyspa świata . Od zachodu przylega do niej Archipelag Malajski , od wschodu – Archipelag Bismarcka i Wyspy Salomona , a od południa – Australia oddzielona od niej Cieśniną Torresa . Wnętrze wyspy zajmują potężne, pokryte lodowcami, wznoszące się na blisko 5000 m n.p.m. Góry Śnieżne .

Na południu znajduje się zabagniona nizina , porośnięta bujnym lasem tropikalnym z licznymi endemicznymi gatunkami roślin . Z centralnych pasm górskich wypływają rzeki Fly (1130 km), Sepik (1200 km) i Mamberamo . Z surowców mineralnych występuje tu ropa naftowa i złoto .

Powierzchnia Nowej Gwinei wynosi 786 tys. km², z czego 422 tys. km² zajmują indonezyjskie prowincje Papua Zachodnia i Papua , leżące w zachodniej części wyspy, natomiast pozostała część wschodnia (364 tys. km²) należy do Papui-Nowej Gwinei .

Wyspę zamieszkuje ok. 9 mln mieszk. (2008), z czego większość stanowią Papuasi .

Historia

Wyspa została odkryta dla Europy w 1526 przez Portugalczyków. Odnalazł ją Jorge de Meneses . Oczywiście wcześniej była odkryta i zamieszkana przez Papuasów.

Nowa Gwinea długi czas pozostawała samodzielna. Dopiero w XIX w. wyspa uległa podziałowi pomiędzy Holendrów, którzy zajmowali przez ok. 150 lat tylko zachodnie wybrzeże, a Niemców (część północno-wschodnia - Ziemia Cesarza Wilhelma ) i Brytyjczyków (część południowo-wschodnia - Papua ). Irian Zachodni był w latach 1949 - 1962 przedmiotem sporu pomiędzy Holandią a niepodległą Indonezją, by w końcu w 1963 stać się częścią tego drugiego państwa. Niemiecki protektorat został w czasie I wojny światowej przekazany Australii i od 1921 jako Nowa Gwinea Australijska stanowił terytorium mandatowe Ligi Narodów , a od 1946 terytorium powiernicze ONZ znajdujące się pod administracją australijską. Północna część wyspy w latach 1942 - 1945 była okupowana przez Japonię . W jej trakcie Japończycy dopuścili się wielu aktów ludobójstwa na rdzennej ludności wyspy, która wspólnie z Brytyjczykami, Holendrami a później także z Amerykanami, była wyjątkowo zaangażowana w walkę o wyparcie z niej Azjatów. Nieco wcześniej, brytyjska kolonia Papua przeszła w 1905 pod zarząd Australii. W 1949 obie administrowane przez Australię części wyspy połączono w jedno terytorium zależne Terytorium Papui i Nowej Gwinei . Istniało ono aż do 1975 , kiedy uzyskało ono niepodległość jako Papua-Nowa Gwinea .

Występują liczne, ale słabo zbadane i w niewielkim stopniu wykorzystywane bogactwa mineralne - eksploatuje się ropę naftową , miedź , srebro i złoto . Ludność wyspy składa się z kilkuset plemion papuaskich , mówiących odrębnymi językami. Szereg z nich znajduje się na bardzo niskim poziomie rozwoju cywilizacyjnego. Głównymi zajęciami są: myślistwo , prymitywna uprawa ziemi ( palma kokosowa , kauczuk , kakao ), rybołówstwo oraz poławianie pereł . Nowa Gwinea jest słabo zurbanizowana i prawie nie posiada dróg komunikacyjnych.

Zobacz też

• Irian Zachodni
• Gwinea
• Papua
• Papua-Nowa Gwinea
• Papua Zachodnia
• Papuasi
• prakolczatka
• religie pierwotne

Bibliografia

1. Missala Michał, Perspektywy samostanowienia Papui Zachodniej, Stosunki Międzynarodowe - International Relations, nr 3–4 (t. 26) / 2002, s. 201-220, ISSN 0209-0961.
2. Saulnier Tony, Papuasi ("Iskry" 1967).
3. Torzecki Grzegorz, Irian Jaya. Papuasów Raj Utracony ("Świat Książki", Warszawa 2001), ISBN 83-7227-712-5 .
4. Wolanowski Lucjan , Dalej niż daleko. Reporter na Nowej Zelandii, Nowej Gwinei, w Malezji i Kambodży o dolach i niedolach, radościach i smutkach lądów i ludów oglądanych dalej niż daleko ("Czytelnik" 1964).