Królestwo Prus

Königreich Preußen Królestwo Prus
← 1701-1918 →
Flaga Prus Herb Prus
Dewiza : łac. Suum cuique
Hymn : Preußenlied
Język urzędowy	niemiecki
Język używany	dolnołużycki , dolnoniemiecki , duński , fryzyjski , kaszubski , litewski , polski
Stolica	Berlin
Ustrój polityczny	monarchia konstytucyjna od 1849
Ostatnia głowa państwa	król Wilhelm II Hohenzollern
Ostatni szef rządu	premier Maximilian von Baden
Powierzchnia  • całkowita	348 779, 87 km²
Liczba ludności  ( 1910 )  • całkowita   •  gęstość zaludnienia	34 472 509 98, 8 osób/km²
Jednostka monetarna	Reichsthaler (do 1750) Prussian thaler (1750-1857) Vereinsthaler (1857-1871) Goldmark (1871-1914) Papiermark (od 1914)
Data powstania	18 stycznia 1701
Data likwidacji	9 listopada 1918

Królestwo Prus ( niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701 , wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701 - 1918 , od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego . Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.

Historia

Od 1618 Marchia Brandenburska i Księstwo Pruskie były w unii personalnej , jako Brandenburgia-Prusy .

Królestwo powstało w momencie koronacji elektora brandenburskiego Fryderyka III w 1701 z dotychczasowego państwa Brandenburgia-Prusy. Koronacja miała miejsce w Królewcu , który był tradycyjną stolicą dotychczasowego Księstwa Pruskiego, ale centrum państwa Hohenzollernów jako całości pozostał Berlin . Jedną z pierwszych osób, które złożyły Fryderykowi gratulacje, był ówczesny król polski i książę saski August II Mocny . Wtedy jednak owego tytułu nie uznał Sejm Rzeczypospolitej , co z punktu prawnego było równoznaczne z nieuznawaniem go przez państwo polskie, wobec czego August II mógł je składać wyłącznie jako elektor Saksonii . Tytuł ów uznała jednak większość innych liczących się na arenie politycznej państw Europy: Austria , Szwecja , Rosja , Wielka Brytania , Holandia , Dania . W 1713 , po wojnie o sukcesję hiszpańską , godność królewską władców Prus i Brandenburgii uznały również Francja i Hiszpania (w wojnie tej Francja i Prusy walczył po przeciwnych stronach). Osłabiona Rzeczpospolita uznała ten tytuł dopiero na sejmie konwokacyjnym w 1764 , wskutek rosyjskich nacisków i pruskiego przekupstwa, zaś Stolica Apostolska w 1787 . Cesarz rzymsko-niemiecki , Leopold I Habsburg , formalny zwierzchnik elektora Fryderyka na terenie Rzeszy Niemieckiej, wyraził zgodę na koronację w zamian za poparcie Brandenburgii-Prus dla sprawy sukcesji Habsburgów austriackich w Hiszpanii . Protesty ze strony zakonu krzyżackiego zostały zbite przez pruskiego prawnika, P. Ludeviga, który wywiódł absolutny brak jakichkolwiek praw zakonu do tych ziem m.in. poprzez traktaty welawsko-bydgoskie , uzasadniając pełną suwerenność domu Hohenzollernów na tym terytorium.

Koronacja Fryderyka I Pruskiego w Królewcu

Książę-elektor Fryderyk III ogłosił się 18 stycznia 1701 w Królewcu królem w Prusach (niem. König in Preussen, w domyśle Książęcych , w których suwerenami byli od 1657 ), gdyż tytuł króla Prus był należny od 1466 władcom Polski oraz przyjął imię Fryderyk I . Wiązało się to także z chęcią uniknięcia konfliktu z Rzecząpospolitą, bowiem nazwa „Prusy” obejmowała również Pomorze Gdańskie. Władca pruski nie mógł koronować się w Brandenburgii, należącej formalnie do Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego , a co za tym idzie będącej częścią Królestwa Niemieckiego i podlegającej zwierzchnictwu cesarskiemu.

Fryderyk II Wielki w 1772 , czyli po I rozbiorze Polski , w wyniku którego uzyskał Prusy Królewskie , przyjął już tytuł króla Prus (niem. König von Preussen), choć używał go już wcześniej, podobnie jak tytułu Rex Borussorum, czyli Król Prusaków.

Po wojnach śląskich Prusy powiększyły się o zdobyty na Habsburgach Śląsk , a wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej zagarnęły najpierw Prusy Królewskie , a potem także Wielkopolskę , Kujawy i północne Mazowsze wraz z Warszawą .

Pruski sztandar

Historia Brandenburgii i Prus
Marchia Północna 966-1157			Prusowie do 1238
Marchia Brandenburska 1157–1618 (1806)		Prusy Zakonne 1224–1525
		Prusy Książęce 1525–1618			Prusy Królewskie 1466–1772
Brandenburgia-Prusy 1618–1701
Królestwo Prus 1701–1772
Królestwo Prus 1772–1870
Królestwo Prus w II Rzeszy 1870-1918
kraj związkowy Prusy 1918–1947			II RP 1920–1939	Wolne Miasto Gdańsk 1920–1939	Okręg Kłajpedy 1920-1938
Brandenburgia 1947–1952	obwód kaliningradzki od 1947	Rzeczpospolita Polska 1947-1952			Litewska SRR 1945-1991
Niemiecka Republika Demokratyczna 1952-1989		Polska Rzeczpospolita Ludowa 1952-1989
Brandenburgia od 1990		Polska od 1990			Litwa od 1990

W XVIII i XIX wieku Prusy stawały się najsilniejszym państwem Rzeszy , rywalizując otwarcie z Habsburgami , zgodnie z doktryną polityczną ukutą przez Fryderyka Wielkiego. Uczestnicząc w wojnie o sukcesję austriacką Fryderyk odebrał Austrii bogaty Śląsk . Dzięki poparciu cesarza rosyjskiego Piotra III udaremnił plan rozbioru Prus podczas wojny siedmioletniej , a następnie aktywnie sprzeciwiał się próbom wzmocnienia władzy centralnej (cesarskiej) i pozycji Austrii w Rzeszy. Rozbiory Polski w II połowie XVIII wieku przyniosły Prusom znaczne nabytki terytorialne i wzrost siły politycznej i militarnej. Po krótkotrwałym kryzysie w czasie wojen napoleońskich Prusy odzyskały siłę i zajęły pozycję mocarstwową w Europie. Na kongresie wiedeńskim otrzymały bogate i uprzemysłowione regiony Nadrenii i Westfalii oraz część ziem Królestwa Saksonii (była to rekompensata za utratę części ziem polskich na rzecz Rosji). Po pokonaniu Austrii w ( 1866 ) i zwycięstwie nad Francją w 1871 , kierowane przez Ottona von Bismarcka , Prusy doprowadziły do zjednoczenia Niemiec (bez udziału Austrii) i powstania Cesarstwa Niemieckiego . Proklamowano je w sali lustrzanej pałacu w Wersalu 18 stycznia 1871 . Jednocześnie do Prus anektowano sprzyjające Austrii Królestwo Hanoweru , Księstwo Szlezwiku , Księstwo Holsztynu , Księstwo Nassau , Elektorat Hesji i Wolne Miasto Frankfurt , a zaniechano aneksji Królestwa Saksonii (część Cesarstwa) i Czech (pozostało w Austrii). Od chwili zjednoczenia Cesarstwo Niemieckie było państwem związkowym, a król pruski pełnił każdorazowo funkcję cesarza niemieckiego .

Klęska militarna Cesarstwa w I wojnie światowej na jesieni 1918 doprowadziła do upadku monarchii – w obliczu rewolucji Wilhelm II uciekł do Holandii i ogłoszono jego abdykację, a zebrane 6 lutego 1919 ogólnoniemieckie Zgromadzenie Narodowe ogłosiło powstanie republiki Weimarskiej . Prusy stały się krajem związkowym o ustroju republikańskim i demokratycznym, „ Freistaat Preußen”.

Zobacz też

• Prowincje Królestwa Prus
• Prusy (państwo)
• władcy Prus
• więcej na temat Królestwa Prus w XVIII wieku

Linki zewnętrzne

• Königreich Preußen: Verfassungsurkunde für den Preußischen Staat” („Revidierte Verfassung” vom 31.01.1850) in Volltext
• Verfassungsurkunde für den preußischen Staat („Oktroyierte Verfassung” vom 05.12.1848) in Volltext