Kiprian Kandratowicz
Kiprian (Cyprian) Kandratowicz, biał. Кіпрыян (Цыпрыян) Кандратовіч (ur. 28 kwietnia 1859 roku we wsi Zinewicze w powiecie lidzkim, zm. 31 października 1932 r. w Lidzie ) – rosyjski, a następnie białoruski wojskowy ( generał piechoty ) i działacz narodowy.
Uczył się w szkole powiatowej w Lidzie. 7 maja 1875 r. w Wilnie wstąpił do rosyjskiej armii. W kwietniu 1878 r. ukończył w stopniu podporucznika 2 konstantynowską szkołę wojskową w Sankt Petersburgu . Dostał przydział do lejbgwardyjskiego pułku jegrów, a następnie został przeniesiony do lejbgwardyjskiego pułku izmaiłowskiego. W 1878 r. uczestniczył w wojnie rosyjsko-tureckiej . W latach 1879 - 1884 uczył się w Nikołajewskiej Akademii Sztabu Generalnego w Sankt Petersburgu. W tym czasie napisał książkę pt. Плеўна і грэнадзёры 28 лістапада 1877 г. opisującą oblężenie Plewny podczas wojny z Turkami. W marcu 1884 r. awansował do stopnia sztabskapitana. Służył w sztabie Moskiewskiego Okręgu Wojskowego. Pisał artykuły z dziedziny wojskowości do gazety "Московские ведомости". 24 kwietnia 1888 r. został podpułkownikiem, zaś 28 marca 1893 r. – pułkownikiem. Od 15 listopada 1897 r. był szefem sztabu 2 dywizji grenadierskiej stacjonującej w Moskwie . W 1900 r. brał udział w międzynarodowej interwencji w Chinach podczas tzw. powstania bokserów , po czym awansował na generała majora. 7 lutego 1901 r. objął dowodzenie II brygady 36 dywizji piechoty. Od 11 lipca 1902 r. pełnił obowiązki dowodzącego wojskami w okręgu kwantuńskim. Krótko przed wybuchem w 1904 r. wojny rosyjsko-japońskiej sformował w południowej Mandżurii IX brygadę wschodniosyberyjską, rozwiniętą latem 1904 r. w 9 dywizję wschodniosyberyjską. Dowodził nią podczas walk z Japończykami, awansując do stopnia generała lejtnanta. 13 stycznia 1905 r. został ranny. 17 lipca 1906 r., po zakończeniu wojny, otrzymał Order Św. Jerzego 4 klasy. Od 2 do 25 stycznia 1907 r. dowodził czasowo II korpusem armijnym, po czym został zastępcą generał-gubernatora turkiestańskiego i dowodzącym wojskami w Turkiestańskim Okręgu Wojskowym. 1 stycznia 1910 r. objął dowodzenie I kaukaskiego korpusu armijnego. 6 grudnia tego roku awansował na generała piechoty, będąc najmłodszym w tej randze. Jednocześnie był zastępcą generał-gubernatora kaukaskiego. Od 15 sierpnia 1913 r. dowodził XXIII korpusem armijnym i 2 armią. Brał udział w początkowym okresie I wojny światowej . Uczestniczył w katastrofalnej kampanii wojennej w Prusach Wschodnich zakończonej klęską wojsk rosyjskich, ale uniknął niewoli niemieckiej. Wkrótce został usunięty ze swojego stanowiska i odesłany do rezerwy Mińskiego Okręgu Wojskowego.
Do 1917 r. mieszkał w swoim majątku Horodnia na Białorusi , nawiązując kontakty z działaczami białoruskiego odrodzenia narodowego. 8 maja 1917 r. otrzymał funkcję dowódcy 75 dywizji piechoty stacjonującej na ziemiach białoruskich. Latem tego roku na zjeździe w Mińsku żołnierzy Białorusinów Frontu Zachodniego został wybrany do Centralnej Białoruskiej Rady Wojskowej . Utworzył biuro zajmujące się organizacją białoruskiego wojska narodowego. Współpracował z gen. mjr. Pażarskim, płk. Karamouskim i por. Kastusiem Jezawitauem . Na pocz. kwietnia 1918 r. wszedł w skład Rady Białoruskiej Republiki Ludowej . Na początku maja tego roku został ministrem spraw wojskowych rządu pod przewodnictwem Ramana Skirmunta . Jednym z jego głównych zadań było formowanie w Mińsku 1 pułku białoruskiego. Planował stworzenie 200-tysięcznej białoruskiej armii, ale na drodze stanął mu brak zgody Niemców okupujących Białoruś. Mógł jedynie sformować oddziały milicji ludowej. Spotkało się to z kolei z przeszkodami ze strony polskiej Samoobrony Litwy i Białorusi gen. Władysława Wejtki . Na naradzie z Polakami zaproponował funkcję szefa sztabu tworzonej armii białoruskiej płk. Fabianowi Kabardo , jednakże zajęcie Białorusi przez wojska bolszewickie w grudniu 1918 r. przerwało wzajemne kontakty. Generał K. Kandratowicz wraz z częścią rządu białoruskiego przybył do Wilna . Na pocz. 1919 r. wyjechał do Paryża na obrady konferencji pokojowej, zabierając ze sobą memorandum rządu białoruskiego na uchodźstwie. Otrzymał tam zapewnienie przedstawicieli państw Ententy o pomocy w zorganizowaniu białoruskiej armii do walki z bolszewikami. Po powrocie na Litwę na krótko objął funkcję wiceministra obrony narodowej w rządzie litewskim z powodu braku zawodowych oficerów w litewskiej armii. Zajmował się formowaniem oddziałów litewskich na Kowieńszczyźnie, zanim nie został zdymisjonowany. Powrócił na zachodnią Białoruś, znajdującą się w granicach Polski , gdzie w majątku Horodnia spędził ostatnie lata życia.

