Kaszuby
Kaszuby ( kasz. Kaszëbë lub Kaszëbskô) – region kulturowy w północnej Polsce , będący częścią Pomorza , w którym zamieszkują Kaszubi (autochtoniczni Pomorzanie ) posługujący się językiem regionalnym - etnolektem , określanym też jako język kaszubski .
Spis treści |
[ edytuj ] Podregiony Kaszub
 |
Ta sekcja od 2011-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić sekcję weryfikowalną , należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Tradycyjnie Kaszuby dzieli się na 5 regionów kulturowo-językowych:
- Norda – obszar północnokaszubskich dialektów (powiaty: pucki, wejherowski)
- Westrzódk – obszar wschodniokaszubskich dialektów (powiat kartuski)
- Pôłnié – obszar południowokaszubskich dialektów (część powiatów kościerskiego, chojnickiego i tucholskiego)
- Zôpôd – obszary należące przed II wojną światową do Niemiec, z niewielkim procentowym udziałem ludności kaszubskiej (powiaty lęborski i częściowo bytowski)
- Trzëgard – Trójmiasto.
[ edytuj ] Historia
Pierwszy raz nazwa Kaszuby pojawiła się w bulli papieża Grzegorza IX z 19 marca 1238 r., potwierdzającej dobra joannitów pod Stargardem nad Iną , gdzie wspomina się ofiarodawcę Bogusława, księcia Kaszub: clare morie... duce Cassubie [1] .
Na początku XX wieku na stosunkowo małym obszarze rozróżniano 20 głównych dialektów języka kaszubskiego , z ponad 70 poddialektami [2] .
Główne miasta Kaszub, w których kultywuje się tradycje i język kaszubski to Wejherowo , Puck , Kartuzy , Żukowo , Kościerzyna i Bytów .
W sprawie tego, które miasto jest stolicą Kaszub, istnieją liczne kontrowersje. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego , wydany w 1880 roku, uznawał miasto Wejherowo za stolicę „ziemi kaszubskiej” [3] . Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie będące główną organizacją reprezentującą Kaszubów uznaje za stolicę Kaszub – Gdańsk , gdzie ma też biuro zarządu głównego [4] [5] . Natomiast Kartuzy uznawane są za centrum Szwajcarii Kaszubskiej [6] [7] .
Według kryteriów etnicznych, które przyjął dr Jan Mordawski , pracownik Uniwersytetu Gdańskiego , w swym opracowaniu Geografia współczesnych Kaszub – Gdańsk 1999, wliczając w obręb Kaszub jednostki terytorialne, w których Kaszubi stanowią co najmniej 1/3 populacji, jak i aglomeracje zamieszkiwane przez dużą ich ilość, terytorium Kaszub obejmuje 43 gminy województwa pomorskiego w powiatach:
- powiat pucki : 1. miasto Hel , 2. gmina miejska Jastarnia , 3. miasto Puck , 4. gmina Puck , 5. gmina Władysławowo , 6. gmina Kosakowo , 7. gmina Krokowa .
- powiat wejherowski : 1. miasto Reda , 2. miasto Rumia , 3. miasto i gmina Wejherowo , 4. część gminy Choczewo , 5. gmina Gniewino , 6. gmina Linia , 7. gmina Luzino , 8. gmina Łęczyce , 9. gmina Szemud .
- powiat lęborski : 1. część gminy Cewice .
- powiat bytowski : 1. miasto i gmina Bytów , 2. gmina Czarna Dąbrówka , 3. gmina Lipnica , 4. gmina Parchowo , 5. gmina Studzienice , 6. gmina Tuchomie .
- powiat kartuski : 1. miasto i gmina Kartuzy , 2. miasto i gmina Żukowo , 3. gmina Chmielno , 4. gmina Przodkowo , 5. gmina Sulęczyno , 6. gmina Sierakowice , 7. gmina Somonino , 8. gmina Stężyca .
- powiat kościerski : 1. miasto i gmina Kościerzyna , 2. gmina Dziemiany , 3. Część gminy Karsin , 4. gmina Lipusz , 6. Część gminy Nowa Karczma .
- powiat chojnicki : 1.miasto i gmina Brusy , 2. Północna część gminy Chojnice i miasto Chojnice –, 3. gmina Konarzyny .
- powiat człuchowski : 1. Część gminy Przechlewo .
- Miasta: Gdańsk (z wyjątkiem jego wschodniej części), Gdynia , Sopot – w których mieszka łącznie około 70 000 Kaszubów.
W takich granicach Kaszuby obejmują obecnie około 6200 km².
[ edytuj ] Miasta
| Herb | Miasto | Powiat | Populacja (2009) |
Powierzchnia (km²) |
|---|---|---|---|---|
 |
Gdańsk | powiat grodzki | 455 830 | 265, 50 |
 |
Gdynia | powiat grodzki | 248 889 | 135 |
 |
Wejherowo | powiat wejherowski | 47 188 | 25, 65 |
 |
Rumia | powiat wejherowski | 46 107 | 30, 09 |
 |
Chojnice | powiat chojnicki | 39 960 | 21, 05 |
 |
Sopot | powiat grodzki | 38 619 | 17, 31 |
 |
Kościerzyna | powiat kościerski | 23 000 | 15, 83 |
 |
Reda | powiat wejherowski | 19 835 | 29, 57 |
 |
Bytów | powiat bytowski | 16 733 | 8, 72 |
 |
Władysławowo | powiat pucki | 15 015 | 38, 41 |
 |
Kartuzy | powiat kartuski | 14 934 | 6, 23 |
 |
Puck | powiat pucki | 11 361 | 4, 9 |
 |
Żukowo | powiat kartuski | 6483 | 5 |
 |
Brusy | powiat chojnicki | 4776 | 5, 1 |
 |
Jastarnia | powiat pucki | 3917 | 8 |
 |
Hel | powiat pucki | 3742 | 21, 27 |
[ edytuj ] Kultura
Muzea prezentujące kulturę kaszubską:
- Muzeum Kaszubskie im. Franciszka Tredera w Kartuzach
- Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie
- Muzeum Zachodnio-Kaszubskie w Bytowie
- Oddział Etnografii - Spichlerz Opacki
[ edytuj ] Własne media
- „Express kaszubski” – gazeta lokalna wydawana w Kartuzach
- „Òdroda” – nieregularnik kaszubskojęzyczny, wydawany w latach 1999-2006
- „ Pomerania ” – miesięcznik społeczno-kulturalny wydawany od 1963 r. przez Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie
- Radio Kaszëbë – pierwsza w historii kaszubskojęzyczna rozgłośnia radiowa, działająca od grudnia 2004 r.
- Na bôłtach ë w bòrach – kaszubskojęzyczny magazyn radiowy Radia Gdańsk
- Rodnô zemia i Tedë jo – magazyny kaszubskojęzyczne nadawane na antenie TVP Gdańsk .
- Telewizja Półwysep – lokalna telewizja dostępna na całych Kaszubach.
- CSB TV – regionalna telewizja
- Twoja Telewizja Morska - lokalna telewizja emitująca programy w języku kaszubskim
- Kościerski Express - Kościerska Gazeta Internetowa tematycznie powiązana z regionem
[ edytuj ] Zobacz też
Przypisy
- ↑ G. Labuda , O Kaszubach. Gdynia 1991, str. 18
- ↑ F. Lorentz: Gramatyka pomorska. Poznań 1927
- ↑ Wejrowo w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich , Tom XIII (Warmbrun – Worowo) z 1893 r.
- ↑ zjazd, Marek Adamkowicz, (ZA): X Jubileuszowy Zjazd Kaszubów – z wszystkich stron do Gdańska . Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie/NaszeMiasto.pl, 11 lipca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
- ↑ Biuro ZG: Kaszubskie tablice już w Gdańsku . Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 18 marca 2011.
- ↑ Andrzej Niziołek: W zielonej duszy Kaszub . Gazeta.pl Turystyka, 30 czerwca 2008. [dostęp 2 listopada 2008].
- ↑ Góry, jeziora i wyjątkowa kultura . Money.pl, 2008-02-07. [dostęp 2 listopada 2008].
[ edytuj ] Linki zewnętrzne
|
||||||||||
| Dramat w Rzymie: Ojciec wrzucił synka do Tybru | ||
26-letni mieszkaniec Rzymu wrzucił do Tybru swego 16-miesięcznego synka. Poszukiwania dziecka w lodowatej wodzie rzeki nie przyniosły rezultatu. Mężczyzna został aresztowany.
|
||
| Wielka Brytania wysyła nuklearny okręt na Falklandy | ||
Brytyjska marynarka wojenna (Royal Navy) wysyła podwodny okręt klasy Trafalgar o napędzie nuklearnym w sporny rejon Falklandów; ma on dotrzeć na miejsce w przededniu 30. rocznicy wojny o Falklandy, zwane w Argentynie Malwinami, która przypada 30 kwietnia.
|
||
| O wolności w internecie na Kongresie Wolnego Internetu | ||
O liberalizacji prawa autorskiego, strategii działania w obronie wolności w internecie i możliwości zwiększenia udziału obywateli w procesie rządzenia rozmawiano w sobotę w Warszawie podczas Improwizowanego Kongresu Wolnego Internetu.
|
||
| Burmistrz Rzymu domaga się komisji śledczej ws. śnieżycy | ||
Pierwsza od 27 lat tak intensywna śnieżyca w Rzymie, do jakiej doszło w nocy z piątku na sobotę, sparaliżowała miasto. Burmistrz Gianni Alemanno apeluje do obywateli o odśnieżanie i chce powołania komisji śledczej, by wyjaśnić, dlaczego zawiodły prognozy meteorologiczne.
|
||
| Sroga zima paraliżuje Heathrow, odwołane loty | ||
Właściciel najruchliwszego europejskiego lotniska Heathrow BAA (British Airport Authority) z powodu surowej zimy odwołał jedną trzecią rejsowych lotów wyznaczonych na niedzielę. BAA obawia się opadów śniegu do 15 cm i zamarzającej mgły.
|
