Historia Polski (1697-1795)

Historia Polski w latach 1697–1795 – okres od objęcia tronu przez, wybranego w drodze wolnej elekcji , Augusta II Mocnego 15 września 1697 roku do III rozbioru Polski 24 października 1795 roku i abdykacji ostatniego króla Polski Stanisława Augusta Poniatowskiego (miesiąc później) w wyniku, czego I Rzeczpospolita przestała istnieć, jako państwo na 123 lata (do 1918 ).

Rzeczpospolita w czasach saskich

17 czerwca 1696 zmarł Jan III Sobieski . Spowodowany tym wydarzeniem okres bezkrólewia był najdłuższy w historii Polski. W dniach 29 sierpnia - 28 września obradował sejm konwokacyjny , który, pomimo prób jego zerwania, ustalił miejsce i czas wyboru nowego władcy. 15 września 1697 królem został August II Mocny. O koronę ubiegali się początkowo Jakub – syn Jana III Sobieskiego, a także francuski książę Franciszek Ludwik Burbon-Conti . August II Mocny przeszedł z luteranizmu na katolicyzm , przez co zyskał sympatię Polski, która była w większości katolicka. Dążył on – podobnie jak poprzedni król – do podporządkowania Mołdawii a w celu podbicia Inflant zawarł antyszwedzki sojusz z Danią i Rosją .

Wielka wojna północna

W latach 1700–1721 toczyła się wojna, w której po jednej stronie uczestniczyła Szwecja i Imperium osmańskie po drugiej natomiast Rosja, Dania- Norwegia i Saksonia (później dołączyły do nich: od 1704 Polska oraz od 1718 Królestwo Prus i Hanower ). Większość walk tzw. „wielkiej wojny północnej” toczyła się na terytorium – a także kosztem – Polski. Powodem wybuch konfliktu była walka o hegemonię w Europie wschodniej pomiędzy Rosją a Szwecją.

Mimo że w 1701 Karol XII zaatakował Polskę dopiero w 1704 zawarła ona sojusz z Rosją i przystąpiła do walki. Dwa lata później August II Mocny (będący również elektorem Saksonii) zrzekł się korony polskiej (objął tron po raz drugi w 1709 i władał aż do śmierci w 1733 ).

Wynikiem 31 ważniejszych potyczek zbrojnych była wygrana Ligi Północnej z Rosją na czele. Mimo zakończenia konfliktu, jako takiego pokojem w Nystad , Szwecja pozostała do 1728 w stanie wojny z Saksonią natomiast do 1732 z Polską.

Sejm niemy

1 lutego 1717 odbyła się w Warszawie jednodniowa sesja sejmu walnego mająca charakter pacyfikacyjny . Z obawy o zerwanie obrad do głosu nie zostali dopuszczeni posłowie inni niż Stanisław Ledóchowski oraz ci, którzy odczytywali nowe uchwały, przez co całe wydarzenie zostało nazwane „sejmem niemym”. W związku z jego postanowieniami (m.in. zmniejszeniu władzy hetmanów , ograniczeniu władzy senatu , rozwiązaniu formacji rajtarów i zabronieniu Augustowi II Mocnemu opuszczania terytorium kraju na dłuższy czas) rozpoczął się okres zależności Polski od Imperium Rosyjskiego .

Rzeczpospolita w czasach stanisławowskich

Konfederacja barska

Sytuacji w kraju zaczęła się gwałtownie zmieniać razem z objęciem tronu przez, narzuconego przez Rosję, Stanisława Augusta Poniatowskiego, który w 1764 rozpoczął przeprowadzanie reform w ustroju państwowym.

W związku z prawami politycznymi, jakie przyznane zostały innowiercom 29 lutego 1768 w Barze została zawiązana konfederacja szlachty przeciwko Rosji oraz posłusznemu jej królowi Polski. 23 marca Rada Senatu podjęła uchwałę o wezwaniu wojsk rosyjskich w celu stłumienia powstańców, których przywódcą był m.in. Michał Hieronim Krasiński . 25 września Turcja popierając konfederatów wypowiedziała wojnę Rosji. Powstańców poparła także Francja . Walki objęły swoim zasięgiem większość ziem Polski. 13 października 1770 konfederacja ogłosiła detronizację władcy Polski, który w niejasnych okolicznościach został porwany przez powstańców 3 listopada 1771 . 29 listopada 1772 upadł Zagórz – jedno z ostatnich miast bronionych przez konfederatów. Przez ten czas doszło to 37 ważniejszych potyczek zbrojnych.

Skutkami próby ratowania Polski była nieoszacowana liczba poległych. Ludzi biorących udział w walkach, którzy przeżyli zesłano na Syberię (ponad 14 000 konfederatów) lub przymusowo wcielono do armii rosyjskiej.

Rozbiory

I rozbiór

Rzeczpospolita w latach 1773–1789 jako protektorat Imperium Rosyjskiego

Pretekstem do zajęcia ziem Polski przez Austrię , Prusy i Rosję i było porwanie przez konfederatów barskich Stanisława Augusta Poniatowskiego. Sąsiadujące z Rzecząpospolitą kraje stwierdziły, iż możliwość nastania w Polsce anarchii zagraża im bezpośrednio.

5 sierpnia 1772 w Petersburgu zostały podpisane traktaty rozbiorowe zatwierdzone 30 września 1773 w Warszawie przez Sejm Rozbiorowy , przeciw czemu protestował m.in. Tadeusz Reytan .

Zaborcy uzyskali w ten sposób:

• Austria – 83 tys. km² obszaru oraz ok. 2, 65 mln mieszkańców
• Prusy – 36 tys. km² obszaru oraz ok. 580 tys. mieszkańców
• Rosja – 92 tys. km² obszaru oraz ok. 1, 3 mln mieszkańców

Łącznie drogą cesji przy I rozbiorze Polska straciła 211 tys. km² i 4, 5 miliona ludności.

II rozbiór

Ziemie Polski po II rozbiorze

Mimo iż I rozbiór miał być ostatnim Prusy, które chciały wyrównać sobie straty poniesione w konfliktach, oraz Rosja (Austria ze względu na wojnę z Francją nie uczestniczyła w II rozbiorze) postanowiły po raz kolejny zająć tereny Polski.

23 stycznia 1793 cesarzowa Katarzyna II i Fryderyk Wilhelm II Pruski podpisali kolejny traktat o rozbiorze Polski. 22 lipca obradował Sejm grodzieński decydując się na przywrócenie Rady Nieustającej , rozwiązaniu konfederacji targowickiej i na oddanie Rosji 250 tys. km². Decyzję tą strona rosyjska ratyfikowała 19 sierpnia . 25 września odbyła się sesja Sejmu, który zadecydował o przekazaniu stronie Prus 58 tys. km².

Insurekcja kościuszkowska

Przebieg powstania

Klęska Polski w wojnie polsko-rosyjskiej w 1792 spowodowała narastające załamanie w państwie. Katarzyna II Wielka wraz z konfederacją targowicką przeprowadzały nasilające się ograniczanie praw ustanowionych przez Konstytucję 3 maja z 1791 . Sytuacji w kraju pogarszała się coraz bardziej, czego dowodem był II rozbiór oraz sukcesywne dążenie Rosji i Prus do likwidacji Polski.

W tej sytuacji zrodziła się myśl zorganizowania powstania narodowego. Sprzysiężenie zostało zawiązane zarówno w kraju jak i na emigracji gdzie przebywał m.in. Tadeusz Kościuszko , od którego spisek wziął swoją nazwę. Insurekcja rozpoczęła się 12 marca 1794 , lecz za oficjalną datę uznaje się 24 marca , kiedy to nastąpił wymarsz korpusu Kościuszki w kierunku Kielc . 19 kwietnia w Warszawie utworzona została Rada Zastępcza Tymczasowa związana z insurekcją warszawską a 10 maja Rada Najwyższa Narodowa będąca organem władzy cywilnej podczas powstania. Insurekcja upadła 16 listopada , kiedy to pod Radoszycami nastąpiło ostateczne rozwiązanie oddziałów powstańczych. Przez ten czas doszło to 17 ważniejszych potyczek zbrojnych.

III rozbiór

Ziemie Polski po III rozbiorze

24 października 1795 Rosja, Prusy i (jak przy pierwszym rozbiorze) Austria uzgodnili wzajemny traktat, który doprowadził do III i ostatniego rozbioru Polski powodując zniknięcie tego kraju z map na 123 lata (do odzyskania niepodległości wraz z zakończeniem I wojny światowej w 1918).

Stanisław August Poniatowski opuścił Warszawę i w asyście dragonów rosyjskich udał się do Grodna , pod opiekę i nadzór namiestnika rosyjskiego, po czym abdykował 25 listopada na rzecz Rosji.

Wynikiem wszystkich trzech rozbiorów była strata:

• Na rzecz Rosji – 463 200 km² obszaru i ponad 5, 4 mln mieszkańców
• Na rzecz Prus – 141 400 km² obszaru ok. 2, 6 mln mieszkańców
• Na rzecz Austrii – 128 900 km² obszaru ok. 4, 2 mln mieszkańców

Co łącznie daje 733 500 km² i ok. 12, 2 mln ludności.

Władcy Polski w okresie od 1696 do 1795

Daty panowania	Władca	Portret władcy	Rodzice	Urodzony	Zmarł	Informacje dodatkowe
1697 - 1706	August II Mocny		Jan Jerzy III , Anna Zofia duńska	12 maja 1670	1 lutego 1733	Po raz pierwszy, elektor Saksonii ( 1694 - 1733 )
1706 – 1709	Stanisław Leszczyński		Rafał Leszczyński , Anna Jabłonowska	20 października 1677	23 lutego 1766	Po raz pierwszy
1709 – 1733	August II Mocny		Jan Jerzy III, Anna Zofia duńska	12 maja 1670	1 lutego 1733	Po raz drugi
1733 – 1736	Stanisław Leszczyński		Rafał Leszczyński, Anna Jabłonowska	20 października 1677	23 lutego 1766	Po raz drugi
1733 – 1763	August III Sas		August II Mocny, Krystyna Eberhardyna	17 października 1696	5 października 1763	Elektor Saksonii ( 1733 - 1763 )
1764 – 1795	Stanisław August Poniatowski		Stanisław Poniatowski , Konstancja Czartoryska	17 stycznia 1732	12 lutego 1798	Abdykował

Zobacz też

• Oświecenie w Polsce